گشتن
(گَ تَ) [ په . ] (مص ل .) 1 - دور زدن، گردیدن . 2 - تغییر کردن . 3 - شدن . 4 - جستجو کردن . 5 - گردش، سیر کردن . 6 - چرخیدن، دور زدن . 7 - مراجعت کردن . 8 - جنگ کردن، مبارزه کردن، 9 - انتقال یافتن، رسیدن . 10 - زایل شدن، غروب کردن .
اذهب , انم , تجول , اللفت , البحث , الدور
اذهب , انم , تجول , اللفت , البحث , الدور
● explore, eregrinate, ange, evolve, otate, weep, ravel, urn
Brötchen (n),Fahren,Gehen,Gehen,Laufen,Reisen,Rolle (f),Rollen,Schlingern,Semmel (f)
عمومی : to go about
Farsi: گشتن
Armani: Զբուսնել
Armani: Զբուսնել
همه جا راcomb ==> [.vt. & n]: شانه، شانه کردن، جستجو کردن، شانه اىgo ==> (past: went ; past participle: gone) ـ [.v]: رفتن، روانه ساختن، رهسپار شدن، عزیمت کردن، گذشتن، عبور کردن، کار کردن، گشتن، رواج داشتن، تمام شدن، راه رفتن، نابود شدن، روى دادن، بر آن بودن، درصدد بودن، راهى شدن go goggle ==> [.adj. & vt]: چشم گرداندن، چپ نگاه کردن، گشتن goggle grow ==> (past: grew ; past participle: grown) ـ [.v]: رستن، روئیدن، رشد کردن، سبز شدن، بزرگ شدن، زیاد شدن، ترقى کردن، شدن، گشتن، رویانیدن، کاشتنroam ==> [.vt. & n]: پرسه زدن، تکاپو، گشتن، سیر کردن، گردیدن، سرگردانىroll ==> [.vt. & n]: طومار، لوله، توپ (پارچه و غیره)، صورت، ثبت، فهرست، پیچیدن، چیز پیچیده، چرخش، گردش، غلتک، نورد، غلتاندن، غلت دادن، غل دادن، غلتک زدن، گرد کردن، به دوران انداختن، غلتیدن، غلت خوردن، گشتن، تراندن، تردادن، تلاطم داشتن roll search ==> [.vt. & n]: جستجو، تجسس، تکاپو، بازرسى، کاوش، جستجو کردن، گشتن، بازرسى کردن search troll ==> [.v]: (افسانه توتنى) غول یا جن ساکن غار و کوه، دایره وار حرکت کردن، چرخیدن، چرخاندن گرداندن، گشتن، سرائیدن، چرخشturn ==> [.vt. & n]: نوبت، چرخش، گردش (به دور محور یامرکزى)، چرخ، گشت ماشین تراش، پیچ خوردگى، قرقره، استعداد، میل، تمایل، تغییر جهت، تاه زدن، برگرداندن، پیچاندن، گشتن، چرخیدن، گرداندن، وارونه کردن، تبدیل کردن، تغییر دادن، دگرگون ساختن turn explore ==> [.vt]: سیاحت کردن، اکتشاف کردن، کاوش کردنperegrinate ==> [.v]: سفر کردن، سرگردان بودن، آواره بودن در کشور خارجى اقامت کردن، بزیارت رفتنrange ==> [.vt. & n]: برد، محدوده، حوزه، تغییر کردن، رسایى، چشم رس، تیررس، دسترسى، حدود، خط مبنا، منحنى مبنا، در صف آوردن، آراستن، مرتب کردن، میزان کردن، عبور کردن، مسطح کردن، سیر و حرکت کردن range revolve ==> [.vt]: چرخیدن، گردیدن، گردش کردن، سیر کردن، دور زدن، تغییر کردنrotate ==> [.vt]: چرخیدن، دوران کردن، محورى، برمحور خود گردیدنsweep ==> (past: swept ; past participle: swept) ـ [.vt. & n]: روبیدن، رفت و برگشت، روفتن، جاروب کردن، زدودن، از این سو به آن سوحرکت دادن، بسرعت گذشتن از، وسعت میدان دید، جارو sweep travel ==> [.v. & n]: سفر کردن مسافرت کردن، رهسپار شدن، مسافرت، سفر، حرکت، جنبش، گردش، جهانگردى، درنوردیدن واژه هاى شامل travel
[گَ ت َ]
{مص}
گردیدن . پهلوی وشتن ،
چو گشت آن پریچهر بیمار غنج
ببرید دل زین سرای سپنج .
عالم بهشت گشته عنبرسرشت گشته
کاشانه زشت گشته صحرا چو روی حورا.
جهانی شده فرتوت چو پاغنده سد کیس
کنون گشت سیه موی و عروسی شده جماش
چو آمد به برج حمل آفتاب
جهان گشت با فرّ و آیین و آب .
جهان را بخوبی من آراستم
چنان گشت گیتی که من خواستم .
چون به ایشان بازخورد آسیب شاه
جنگ ایشان عجز گشت و سحر ایشان بادرم .
ماهی را مانستیم از آب بیفتاده و در خشکی مانده و غارت شده و بی نوا گشته . (تاریخ بیهقی ).
دانی که چگونه گشت خواهی
اندر پدرت نگه کن ای پور.
یکی علامه عصر گشت و دیگری عزیز مصر. (گلستان ).
تو آتش گشتی ای حافظ ولی در یار درنگرفت
ز بدعهدی گل گویی حکایت با صبا گفتیم .
* دوران پیدا کردن . چرخیدن . گرد کسی گردیدن:
همی فکند به تیر و همی گرفت به یوز
چو گردباد همی گشت بر یمین و یسار.
ملک چو اختر و گیتی سپهر و در گیتی
همیش باید گشتن چو بر سپهر اختر.
امیر گرد بر گرد قلعت بگشت و جنگجایها بدید. (تاریخ بیهقی ).
گشتن گردون و در او روز وشب
گاه کم و گاه فزون گاه راست .
گشتن این چرخ بس ای هوشمند
نیک دلیل است ترا بر فناش .
گشتن این گنبد نیلوفری
گرنه همی خواهد گشت اسپری .
نخواهد جز به نامت رفت خامه
نخواهد جز به یادت گشت ساغر.
ندیمان بنشستند و دست به شراب بردند ودوری چند بگشت و وقت همه خوش شد. (تاریخ بخارای نرشخی ).
زمانی گشت گرد چشمه نالان
به گریه دستها بر چشم مالان .
انجم و افلاک به گشتن درند
راحت و محنت به گذشتن درند.
همچنان پیاده در کوهها و بیابانها بی سر و بن می گشت و بر گناهان خود نوحه میکرد. (تذکرة الاولیاء عطار).
* گردش کردن:
بدان بیشه رفتند هر دو سوار
بگشتند در گرد آن مرغزار.
چو گیو دلاوربه توران زمین
بدینسان همی گشت اندوهگین .
غلامان بسیاری بگشتند و بسیار غنیمت یافتند. (تاریخ بیهقی ).
در اقصای عالم بسی گشته ام .
* مراجعت کردن: چون قافله از حج بگشتی علمای ایشان بنزدیک خواجه امام ابوحفص آمدندی . (تاریخ بخارای نرشخی ص 66).* تغیر. تغییر پیدا کردن . متغیر شدن . بدل شدن . مبدل شدن . دیگرگون شدن : گشتن شراب ;تغیر آن به سرکه . الرتو; بوی دهن گشتن . (از مجمل اللغة): دل هارون بر برامکه بگشت و جعفر را و یحیی را گران گرفت و یحیی هر روز از هارون گرانی میدید. (ترجمه تاریخ طبری بلعمی ).
همه رنج او سربسر باد گشت
همه داد و دانش به بیداد گشت .
چنان شد ز کشته همه کوه و دشت
که از خون همه روی کشور بگشت .
کنون نام کندز به بیگند گشت
زمانه پر از بند و اورند گشت .
* مطالعه کردن .(آنندراج ):
گشتیم بر مسائل دانش تمام و بود
هم نارسا دلائل و هم ناتمام بحث .
* جستجو کردن . تفحص:
فریدون شبستان یکایک بگشت
بر آن ماهرویان همه برگذشت .
کتابخانه عالم ورقورق گشتم
خط تو دیدم و گفتم که مدعا اینجاست .
* جنگ کردن . مبارزه نمودن . کشتی گرفتن . زد و خورد کردن: پس مردی از لشکر هانی خود را بیرون افکند پیش هامرز و نام او مزیدبن حارث البکری مردی مردانه و دلیر، اندر جنگ با یکدیگر بگشتند. پس مزید هامرز را شمشیری بزد بر کتف راستش . (ترجمه تاریخ طبری بلعمی ).
فغان کرد [ پیران ] از آن پس که ای شیرمرد
جهانگیر و شیراوژن اندر نبرد
بیا تا بگردیم هر دو چو شیر
بدان تا که پشت که آرد به زیر.
همی گشت با هر دو یل پیلسم
به میدان بکردار شیر دژم .
فور اسکندر را به مبارزت خواست و هر دو با یکدیگر بگشتند. (تاریخ بیهقی ).* رسیدن . منتقل شدن: همان روز جمازه ای برسید از شیروی و بادان را فرمود که بیعت از ما اهل یمن بستان که پادشاهی فلان روز به ما [ یعنی بشیرویه ] گشت . (مجمل التواریخ و القصص ).* گزیدن : و گشتن رتیلا را سود دارد. (الابنیه عن حقایق الادویه ). و با شراب کهنه بر جای مارگشته نهند، دردش بنشاند. (الابنیه عن حقایق الادویه ).* گشتن شمس و خورشید زائل شدن آن . به جانب مغرب رفتن:
ز بالا چو خورشید گیتی فروز
بگشتی سپهبد [ گودرز ] گه نیمروز
می و رود و مجلس بیاراستی
فرستاده را پیش خود خواستی .
-آشکار گشتن ; ظاهر شدن:
تجربتش کرد چنین چند بار
قاعده مرد نگشت آشکار.
-از جا گشتن ; انتقال یافتن به زمین:
طلایه پراکنده بر کوه و دشت
ببد تا سپاه شب از جا بگشت .
-بازگشتن ; مراجعت کردن:
سراسر زمانه بدو گشت باز
برآمد بر این روزگاری دراز.
کسی کو ببیند سرانجام بد
ز کردار بد بازگشتن سزد.
از کار خیر عزم تو هرگز نگشت باز
هرگز ز راه بازنگشته ست هیچ تیر.
یک روز به خدمت آمد چون باز خواست گشت امیر وی را بنشاند. (تاریخ بیهقی ). بنده را فرمان بود برفتن ... و برفت و زشتی دارد بازگشتن . (تاریخ بیهقی ). بازگفتی با وی و جواب یافت که چون زشت باشد بازگشتن . (تاریخ بیهقی ). و اصحاب اطراف که از درگاه او بازگشتند هر یک به استوار گردانیدن ولایت خویش مشغول شدند. (فارسنامه ابن البلخی ص 107).
هنگام بازگشت همه ره ز برکتست
شب بدروار بدرقه کاروان شده .
شبانگه کآن شکرلب بازمیگشت
همای عشق بی پرواز میگشت .
حاجی ما چون ز سفر گشت باز
کرد بر آن هندوی خود ترکتاز.
-برگشتن و بگشتن ; رو تافتن .(آنندراج ):
چو آن کرده شد روز برگشت و بخت
بپژمرد برگ کیانی درخت .
خربزه پیش او نهاد اشن
وز بر اوبگشت حالی شاد.
احمدبن عبداللّه الخجستانی با من بود و از من بگشت . (تاریخ سیستان ). و بعد از این چون بهرام چوبین به نهروان رسید و سپاه از خسرو برگشت . (مجمل التواریخ والقصص ).
آوخ که چو روزگار برگشت
از من دل و صبر و یار برگشت .
تا تو برگشتی نیامد هیچ خلقم در نظر
کز خیالت شحنه ای در خاطرم بگماشتی .
-* درغلطیدن:
همای شخص من از آشیان شادی دور
چو مرغ حلق بریده به خاک برمیگشت .
-بیچاره گشتن ; بیچاره شدن . درمانده گردیدن:
چو بیچاره گشتند و فریاد جستند
بر ایشان ببخشود یزدان گرگر.
-پاره گشتن ; پاره شدن: حاتم طائی که بیابان نشین بوداگر شهری بودی از جوش گدایان بیچاره شدی و جامه بر او پاره گشتی . (گلستان سعدی ).
-پرنیان گشتن ; سبز شدن . حریر یا بمانند حریرشدن از سبزه و گل:
آمد آن نوبهار توبه شکن
پرنیان گشت باغ و برزن و کوی .
-پیرامن کسی یا چیزی یا جایی گشتن ;دور وی گردیدن:
دلی که دید که پیرامن خطر میگشت
چو شمع زار و چو پروانه دربدر میگشت .
-درگشتن ; درغلطیدن: چون کدبانو فاطمه این سخن بشنید، حالتی در وی پیدا شدو بیهوش گشت و از بام درگشت . (اسرار التوحید ص 64).
-ستوه گشتن ; عاجز شدن . عاجز گشتن:
در کارها بتا، ستهیدن گرفته ای
گشتم ستوه ازتو من از بس که بستهی .
-سیر گشتن ; سیر شدن . اشباع گردیدن:
زمین شد ز خون سواران سیاه
نگشتند سیر اندر آوردگاه .
-فرتوت گشتن ; پیر شدن:
پیر فرتوت گشته بودم سخت
دولت تو مرا بکرد جوان .
-ممکن گشتن ; امکان یافتن: بقوت آن از دست حیرت خلاصی ممکن گشتی . (کلیله و دمنه ).
-واقف گشتن ;: لیکن تو به یک اشارت بر کلیات و جزویات فکرت من واقف گشتی . (کلیله و دمنه ).
{مص}
گردیدن . پهلوی وشتن ،
چو گشت آن پریچهر بیمار غنج
ببرید دل زین سرای سپنج .
رودکی .
عالم بهشت گشته عنبرسرشت گشته
کاشانه زشت گشته صحرا چو روی حورا.
کسایی .
جهانی شده فرتوت چو پاغنده سد کیس
کنون گشت سیه موی و عروسی شده جماش
بوشعیب .
چو آمد به برج حمل آفتاب
جهان گشت با فرّ و آیین و آب .
فردوسی .
جهان را بخوبی من آراستم
چنان گشت گیتی که من خواستم .
فردوسی .
چون به ایشان بازخورد آسیب شاه
جنگ ایشان عجز گشت و سحر ایشان بادرم .
عنصری .
ماهی را مانستیم از آب بیفتاده و در خشکی مانده و غارت شده و بی نوا گشته . (تاریخ بیهقی ).
دانی که چگونه گشت خواهی
اندر پدرت نگه کن ای پور.
ناصرخسرو.
یکی علامه عصر گشت و دیگری عزیز مصر. (گلستان ).
تو آتش گشتی ای حافظ ولی در یار درنگرفت
ز بدعهدی گل گویی حکایت با صبا گفتیم .
حافظ.
* دوران پیدا کردن . چرخیدن . گرد کسی گردیدن:
همی فکند به تیر و همی گرفت به یوز
چو گردباد همی گشت بر یمین و یسار.
فرخی .
ملک چو اختر و گیتی سپهر و در گیتی
همیش باید گشتن چو بر سپهر اختر.
عنصری .
امیر گرد بر گرد قلعت بگشت و جنگجایها بدید. (تاریخ بیهقی ).
گشتن گردون و در او روز وشب
گاه کم و گاه فزون گاه راست .
ناصرخسرو.
گشتن این چرخ بس ای هوشمند
نیک دلیل است ترا بر فناش .
ناصرخسرو.
گشتن این گنبد نیلوفری
گرنه همی خواهد گشت اسپری .
ناصرخسرو.
نخواهد جز به نامت رفت خامه
نخواهد جز به یادت گشت ساغر.
مسعودسعد.
ندیمان بنشستند و دست به شراب بردند ودوری چند بگشت و وقت همه خوش شد. (تاریخ بخارای نرشخی ).
زمانی گشت گرد چشمه نالان
به گریه دستها بر چشم مالان .
نظامی .
انجم و افلاک به گشتن درند
راحت و محنت به گذشتن درند.
نظامی .
همچنان پیاده در کوهها و بیابانها بی سر و بن می گشت و بر گناهان خود نوحه میکرد. (تذکرة الاولیاء عطار).
* گردش کردن:
بدان بیشه رفتند هر دو سوار
بگشتند در گرد آن مرغزار.
فردوسی .
چو گیو دلاوربه توران زمین
بدینسان همی گشت اندوهگین .
فردوسی .
غلامان بسیاری بگشتند و بسیار غنیمت یافتند. (تاریخ بیهقی ).
در اقصای عالم بسی گشته ام .
سعدی (بوستان ).
* مراجعت کردن: چون قافله از حج بگشتی علمای ایشان بنزدیک خواجه امام ابوحفص آمدندی . (تاریخ بخارای نرشخی ص 66).* تغیر. تغییر پیدا کردن . متغیر شدن . بدل شدن . مبدل شدن . دیگرگون شدن : گشتن شراب ;تغیر آن به سرکه . الرتو; بوی دهن گشتن . (از مجمل اللغة): دل هارون بر برامکه بگشت و جعفر را و یحیی را گران گرفت و یحیی هر روز از هارون گرانی میدید. (ترجمه تاریخ طبری بلعمی ).
همه رنج او سربسر باد گشت
همه داد و دانش به بیداد گشت .
فردوسی .
چنان شد ز کشته همه کوه و دشت
که از خون همه روی کشور بگشت .
فردوسی .
کنون نام کندز به بیگند گشت
زمانه پر از بند و اورند گشت .
فردوسی (شاهنامه چ دبیرسیاقی ج 3 ص 1122).
* مطالعه کردن .(آنندراج ):
گشتیم بر مسائل دانش تمام و بود
هم نارسا دلائل و هم ناتمام بحث .
عبدالرزاق فیاض (از آنندراج ).
* جستجو کردن . تفحص:
فریدون شبستان یکایک بگشت
بر آن ماهرویان همه برگذشت .
فردوسی .
کتابخانه عالم ورقورق گشتم
خط تو دیدم و گفتم که مدعا اینجاست .
میرزا امان اللّه امانی (از آنندراج ).
* جنگ کردن . مبارزه نمودن . کشتی گرفتن . زد و خورد کردن: پس مردی از لشکر هانی خود را بیرون افکند پیش هامرز و نام او مزیدبن حارث البکری مردی مردانه و دلیر، اندر جنگ با یکدیگر بگشتند. پس مزید هامرز را شمشیری بزد بر کتف راستش . (ترجمه تاریخ طبری بلعمی ).
فغان کرد [ پیران ] از آن پس که ای شیرمرد
جهانگیر و شیراوژن اندر نبرد
بیا تا بگردیم هر دو چو شیر
بدان تا که پشت که آرد به زیر.
فردوسی .
همی گشت با هر دو یل پیلسم
به میدان بکردار شیر دژم .
فردوسی .
فور اسکندر را به مبارزت خواست و هر دو با یکدیگر بگشتند. (تاریخ بیهقی ).* رسیدن . منتقل شدن: همان روز جمازه ای برسید از شیروی و بادان را فرمود که بیعت از ما اهل یمن بستان که پادشاهی فلان روز به ما [ یعنی بشیرویه ] گشت . (مجمل التواریخ و القصص ).* گزیدن : و گشتن رتیلا را سود دارد. (الابنیه عن حقایق الادویه ). و با شراب کهنه بر جای مارگشته نهند، دردش بنشاند. (الابنیه عن حقایق الادویه ).* گشتن شمس و خورشید زائل شدن آن . به جانب مغرب رفتن:
ز بالا چو خورشید گیتی فروز
بگشتی سپهبد [ گودرز ] گه نیمروز
می و رود و مجلس بیاراستی
فرستاده را پیش خود خواستی .
فردوسی .
-آشکار گشتن ; ظاهر شدن:
تجربتش کرد چنین چند بار
قاعده مرد نگشت آشکار.
نظامی .
-از جا گشتن ; انتقال یافتن به زمین:
طلایه پراکنده بر کوه و دشت
ببد تا سپاه شب از جا بگشت .
اسدی .
-بازگشتن ; مراجعت کردن:
سراسر زمانه بدو گشت باز
برآمد بر این روزگاری دراز.
فردوسی .
کسی کو ببیند سرانجام بد
ز کردار بد بازگشتن سزد.
فردوسی .
از کار خیر عزم تو هرگز نگشت باز
هرگز ز راه بازنگشته ست هیچ تیر.
منوچهری .
یک روز به خدمت آمد چون باز خواست گشت امیر وی را بنشاند. (تاریخ بیهقی ). بنده را فرمان بود برفتن ... و برفت و زشتی دارد بازگشتن . (تاریخ بیهقی ). بازگفتی با وی و جواب یافت که چون زشت باشد بازگشتن . (تاریخ بیهقی ). و اصحاب اطراف که از درگاه او بازگشتند هر یک به استوار گردانیدن ولایت خویش مشغول شدند. (فارسنامه ابن البلخی ص 107).
هنگام بازگشت همه ره ز برکتست
شب بدروار بدرقه کاروان شده .
خاقانی (دیوان چ تهران ص 416).
شبانگه کآن شکرلب بازمیگشت
همای عشق بی پرواز میگشت .
نظامی .
حاجی ما چون ز سفر گشت باز
کرد بر آن هندوی خود ترکتاز.
نظامی .
-برگشتن و بگشتن ; رو تافتن .(آنندراج ):
چو آن کرده شد روز برگشت و بخت
بپژمرد برگ کیانی درخت .
فردوسی .
خربزه پیش او نهاد اشن
وز بر اوبگشت حالی شاد.
غضایری .
احمدبن عبداللّه الخجستانی با من بود و از من بگشت . (تاریخ سیستان ). و بعد از این چون بهرام چوبین به نهروان رسید و سپاه از خسرو برگشت . (مجمل التواریخ والقصص ).
آوخ که چو روزگار برگشت
از من دل و صبر و یار برگشت .
سعدی (ترجیعات ).
تا تو برگشتی نیامد هیچ خلقم در نظر
کز خیالت شحنه ای در خاطرم بگماشتی .
سعدی (طیبات ).
-* درغلطیدن:
همای شخص من از آشیان شادی دور
چو مرغ حلق بریده به خاک برمیگشت .
سعدی (بدایع).
-بیچاره گشتن ; بیچاره شدن . درمانده گردیدن:
چو بیچاره گشتند و فریاد جستند
بر ایشان ببخشود یزدان گرگر.
دقیقی .
-پاره گشتن ; پاره شدن: حاتم طائی که بیابان نشین بوداگر شهری بودی از جوش گدایان بیچاره شدی و جامه بر او پاره گشتی . (گلستان سعدی ).
-پرنیان گشتن ; سبز شدن . حریر یا بمانند حریرشدن از سبزه و گل:
آمد آن نوبهار توبه شکن
پرنیان گشت باغ و برزن و کوی .
رودکی .
-پیرامن کسی یا چیزی یا جایی گشتن ;دور وی گردیدن:
دلی که دید که پیرامن خطر میگشت
چو شمع زار و چو پروانه دربدر میگشت .
سعدی (بدایع چ فروغی ص 72).
-درگشتن ; درغلطیدن: چون کدبانو فاطمه این سخن بشنید، حالتی در وی پیدا شدو بیهوش گشت و از بام درگشت . (اسرار التوحید ص 64).
-ستوه گشتن ; عاجز شدن . عاجز گشتن:
در کارها بتا، ستهیدن گرفته ای
گشتم ستوه ازتو من از بس که بستهی .
بوشعیب .
-سیر گشتن ; سیر شدن . اشباع گردیدن:
زمین شد ز خون سواران سیاه
نگشتند سیر اندر آوردگاه .
فردوسی .
-فرتوت گشتن ; پیر شدن:
پیر فرتوت گشته بودم سخت
دولت تو مرا بکرد جوان .
رودکی .
-ممکن گشتن ; امکان یافتن: بقوت آن از دست حیرت خلاصی ممکن گشتی . (کلیله و دمنه ).
-واقف گشتن ;: لیکن تو به یک اشارت بر کلیات و جزویات فکرت من واقف گشتی . (کلیله و دمنه ).
