سار
(اِ.) شتر.
(پس .) 1 - در آخر بعض کلماتِ مرکب به معنی «سر» آید: سبکسار. 2 - در آخر بعضی کلمات مرکب پسوند مکان است که بیشتر معنای کثرت و انبوهی را می رساند. چشمه - سار. 3 - از ادات تشبیه که معنای مانند و شبیه را می رساند: بادسار.
[ اوست . ] 1 - (اِ.) رنج، محنت، آزار. 2 - (ص .) رنجور.
[ ساره . ] (اِ.) پرده .
[ په . ] (اِ.) پرنده ای است شبیه گنجشک اما بزرگتر از آن که بیشتر به شکار ملخ می پردازد.
الجمل , الجریان , الزرزور
الجمل , الجريان , الزرزور
پس خورده نهادَن (آنندراج)
الف)شادکُنَنده (لاروس) // ب)پسخورده نِهَنده (آنندراج)
● starling
جانورشناسیmartin ==> [.n]: (جانور شناسى) نوعى پرستو که لانه گلى بر دیوار خانه مى سازد، آدم گول خور، ساده لوح martin camel ==> [.vt. & n]: شتر، سار، مسافرت کردن با شتر، رنگ شترى camel starling ==> [.n]: (جانور شناسى) سار
{ا}
پرنده ای است سیاه و خوش آواز که خالهای سفید ریزه دارد. و مرغ ملخ خوار نوعی از آن است . (برهان ) (انجمن آرا) (آنندراج ). جانوری است پرنده و سیاه رنگ که خالهای سفیددارد و خوش آواز بود. (جهانگیری ). در عربی آن را زرزور و در ترکی صغجق گویند. (شعوری ). و در شیراز آن راکاوینک گویند. (رشیدی ). نام مرغی است سخنگوی
آن زنگی زلفین بدان رنگین رخسار
چون سار سیاه است و گل اندر دهن سار.
(مجلدی از حاشیه لغت فرس نسخه خطی نخجوانی ).
برآمد ز شاخ آن نگونسار سار
که بر سیم بازد ز منقار، قار.
و سار را که به تازی زرازیر
من شده چون عنکبوت در پی آن دربدر
بانگ کشیده چو سار از پی این جابجا.
از خسان چو سار شورانگیز
چون ملخ بر ملا گریخته ام .
گر ملخ را نیست بر پا موزه زرین سار
ران او رانین دیبابرنتابد بیش ازین .
اگر در ریاض نعم ایشان [ آل سامان و آل بویه ] چون عندلیب نوای خوش میزدند و یا چون سار بر گلزار ترنمی بنوا میکردند بدیع نبود. (ترجمه تاریخ یمینی چ 1272 ص 9).
باز صید آرد بخود از کوهسار
لاجرم شاهش خوراند کبک و سار.
فغان ز درد دل سار و ناله سحرش
که هست درد دل سار علت ساری .
رجوع به سارج ، سارچه ، سارک ، سارنگ، سارو، ساروک ، ساری ، شار، شارک و شارو، و نیز رجوع به سودانیه شود.* سار ابلق. مرغ ملخ خوار. سار توتی .* سار سبز. قاریه . (مهذب الاسماء). قاریه . پرنده ای است کوتاه پای ، بلندمنقار و پشت سبز. (زمخشری ). سبزقبا. (شعوری ) (اشتینگاس ).* لاله سار، نام مرغی است سخنگوی و سیاه . (فرهنگ اوبهی ) (برهان ). رجوع به همین کلمه شود.* به معنی شتر هم آمده است چه شتربان را سارابان گویند
داشتی آن تاجر دولت شعار
صد قطار سار اندر زیر بار.
به این معنی در جائی دیده نشده است و در بیت رودکی بجای سار اشتر هم می توان گذاشت بی اخلالی در نظم . (یادداشت مولف ). رجوع به ساربان شود.* کلک و نی میان تهی . (جهانگیری ) (برهان ) (شعوری ) (انجمن آرا) (آنندراج ).* جای افشردن انگور. و به عربی آن را معصر خوانند. (برهان ).* بلند و بالا. (برهان ).
پرنده ای است سیاه و خوش آواز که خالهای سفید ریزه دارد. و مرغ ملخ خوار نوعی از آن است . (برهان ) (انجمن آرا) (آنندراج ). جانوری است پرنده و سیاه رنگ که خالهای سفیددارد و خوش آواز بود. (جهانگیری ). در عربی آن را زرزور و در ترکی صغجق گویند. (شعوری ). و در شیراز آن راکاوینک گویند. (رشیدی ). نام مرغی است سخنگوی
آن زنگی زلفین بدان رنگین رخسار
چون سار سیاه است و گل اندر دهن سار.
(مجلدی از حاشیه لغت فرس نسخه خطی نخجوانی ).
برآمد ز شاخ آن نگونسار سار
که بر سیم بازد ز منقار، قار.
اسدی (گرشاسبنامه ).
و سار را که به تازی زرازیر
من شده چون عنکبوت در پی آن دربدر
بانگ کشیده چو سار از پی این جابجا.
خاقانی .
از خسان چو سار شورانگیز
چون ملخ بر ملا گریخته ام .
خاقانی .
گر ملخ را نیست بر پا موزه زرین سار
ران او رانین دیبابرنتابد بیش ازین .
خاقانی .
اگر در ریاض نعم ایشان [ آل سامان و آل بویه ] چون عندلیب نوای خوش میزدند و یا چون سار بر گلزار ترنمی بنوا میکردند بدیع نبود. (ترجمه تاریخ یمینی چ 1272 ص 9).
باز صید آرد بخود از کوهسار
لاجرم شاهش خوراند کبک و سار.
(مثنوی ).
فغان ز درد دل سار و ناله سحرش
که هست درد دل سار علت ساری .
سلمان ساوجی .
رجوع به سارج ، سارچه ، سارک ، سارنگ، سارو، ساروک ، ساری ، شار، شارک و شارو، و نیز رجوع به سودانیه شود.* سار ابلق. مرغ ملخ خوار. سار توتی .* سار سبز. قاریه . (مهذب الاسماء). قاریه . پرنده ای است کوتاه پای ، بلندمنقار و پشت سبز. (زمخشری ). سبزقبا. (شعوری ) (اشتینگاس ).* لاله سار، نام مرغی است سخنگوی و سیاه . (فرهنگ اوبهی ) (برهان ). رجوع به همین کلمه شود.* به معنی شتر هم آمده است چه شتربان را سارابان گویند
داشتی آن تاجر دولت شعار
صد قطار سار اندر زیر بار.
رودکی (از جهانگیری ، انجمن آرا، آنندراج ).
به این معنی در جائی دیده نشده است و در بیت رودکی بجای سار اشتر هم می توان گذاشت بی اخلالی در نظم . (یادداشت مولف ). رجوع به ساربان شود.* کلک و نی میان تهی . (جهانگیری ) (برهان ) (شعوری ) (انجمن آرا) (آنندراج ).* جای افشردن انگور. و به عربی آن را معصر خوانند. (برهان ).* بلند و بالا. (برهان ).
{ا}
رنج و آزار و محنت
جانم به لب آمد از غم و سار
مُردَم ز جفا و جوربسیار.
خسروانی (از جهانگیری ، شعوری ، انجمن آرا، آنندراج ).
* رنجور:
بسا سار و نومید و بیمار و سست
که مُردَش پزشک و ببود او درست .
رنج و آزار و محنت
جانم به لب آمد از غم و سار
مُردَم ز جفا و جوربسیار.
خسروانی (از جهانگیری ، شعوری ، انجمن آرا، آنندراج ).
* رنجور:
بسا سار و نومید و بیمار و سست
که مُردَش پزشک و ببود او درست .
سعدی (بوستان ).
{ا}
مخفف ساره بمعنی پرده است . (برهان در ماده در ساره ). رجوع به ساره شود.
مخفف ساره بمعنی پرده است . (برهان در ماده در ساره ). رجوع به ساره شود.
{ا}
سر. (برهان ) (جهانگیری ) (شعوری ) (انجمن آرا) (آنندراج ). که به عربی راس گویند. (برهان ). به این معنی در ترکیبات زیر آمده است : آسیمه سار، سرآسیمه . آسیمه سر. سیمه سار:
من از بهر آن بچه آسیمه سار
همی گردم اندر جهان سوگوار.
-اژدهاسار ; که سری مثل اژدها دارد:
نگه کرد شاه آن یلی یال و برز
بکف کوه کوب اژدهاسار گرز.
-اسپ سار; که سری مثل اسب دارد:
نام نوعی حیوان بجزایر چین که تنی مانند تن آدم و سری چون سر اسب دارد
-افسار ; لغةً بمعنی بر سر. (حاشیه برهان چ معین ). چیزی را گویند که از چرم و مانند آن سازند در سر اسب و اشتر و امثال آن کنند. (برهان ).
-بادسار ; سبکسر. (برهان ).
-خنکسار ; سپیدسر. سر سپید:
چند بگشت این زمانه بر سر من
گشت جهان کرده خنگسار مرا
-خیره سار ; خیره سر:
ای کینه ور زمانه غدار خیره سار
برخیره تیره کرده بما بر تو روزگار.
-درسار ; سر در.
-سبکسار ; سبکسر.
-سپیدسار ; سپیدسر. سر سپید:
این آسیا دوان و درو من نشسته پست
ایدون سپیدسار درین آسیا شدم .
-سگسار ; مخلوقی است سر او بسر سگ و بدن اوبه بدن آدمی ماند. (برهان ) (جهانگیری ).
-سیمه سار ; سرآسیمه . آسیمه سر. آسیمه سار.
-سیه سار ; سیه سر. سر سیاه:
آن زردتن لاغر گل خوار سیه سار
زرد است و ضعیف است و چنین باشد گل خوار
همواره سیه سرش ببرند ازیرا
هم صورت مار است و ببرّند سرمار.
جزکز سبب دوستی آب جدا نیست
این زرد و سیه سار از آن زرد و سیه سار.
مرا مرغی سیه سار است و گل خوار
گهربار و سخندان درقلمدان .
-شیرسار ; شیرسر. گرز شیرسار، گرزی که شبیه سر شیر است:
ور بروی آسمان داری تو گرز شیرسار
شیر گردون را مطیع شیر شادروان کنی .
-فرسنگسار ; نشانه سر فرسنگ.
-گاوسار ; گاوسر. بشکل سرگاو. گرز گاوسار. گرز گاوسر. (برهان ). آنکه سر گاو دارد:
چنین داد پاسخ ورا پیشکار
که مهمان ابا گرزه گاوسار...
بچنگ اندرون گرزه گاوسار
بسان هیونی گسسته مهار.
رجوع به گاوسار و گاوسر شود.
-میش سار ; میش سر. آنکه سر میش دارد:
کهین
سرمیش بودی بر او بر نگار.
هر آنکس که دهقان بد و زیردست
ورا میش سر بود جای نشست .
و این میش سر همان تخت میش سار است .
یکی تخت پیروزه میش سار
یکی خسروی تاج گوهرنگار.
-نگونسار ; سرازیر. (برهان ) (آنندراج ). سرنگون:
چو بت ز کعبه نگونسار بر زمین افتند
به پیش قبله رویت بتان فرخاری .
* در اواخر اسماء، معنی تشکل و تشبه دهد بچیزی . (المعجم شمس قیس ). صورت . شکل . هیات . چهره . ظاهر. و در ترکیبات زیر آمده است : آدمی سار; آدمی صورت . که بظاهر آدمی است:
چو یک نیمه راه بیابان برید
گروهی دد آدمی سار دید.
-اژدهاسار ; اژدهاشکل . که سری بشکل اژدها دارد.
-اسپ سار ; اسپ شکل . که سری بشکل اسب دارد. بروایت عجایب المخلوقات نوعی حیوان است بجزایر چین . رجوع به همین کلمه در لغت نامه شود.
-پادشاسار (= پادشاه سار) ; بهیات پادشاهان:
آدمی نَفْس و ملایک نَفَسند
پادشاسار و پیمبرسیرند.
-جرجسار ; گرگسار. که بشکل گرگ است .
-خرس سار ; که بشکل خرس است .
-زاغ سار ; زاغ چهره . بهیات زاغان:
چنین گشت پرگار چرخ بلند
که آید بدین پادشاهی گزند
از این زاغ ساران بی آب و سنگ
نه هوش ونه دانش نه نام و نه ننگ
-زبانی سار ; بهیات زبانیان (موکلان دوزخ ). [ در وصف شمشیر ]:
آن روض دوزخ بار بین ، حور زبانی سار بین
بحر نهنگاوبار بین ، آهنگ اعدا داشته .
-زنگی سار ; که بشکل زنگیان است:
وان بیابانیان زنگی سار
دیومردم شدند و مردم خوار.
-سگسار ; که بشکل سگ است .
-فیل سار ; فیل شکل . که بشکل فیل است .
-گرگسار ; که بشکل گرگ است .
-مارسار ; که بشکل مار است .
* خوی . خلق. سیرت . صفت . در ترکیبات زیر به این معنی آمده است :
-بدسار ; بدخوی . بدسیرت .
-پلنگسار ; پلنگخوی . آنکه خوی درندگی پلنگ را دارد:
با من پلنگ سارک و روباه طبعک است
آن خوک گردنک سگک دمنه گوهرک .
-دیوسار ; دیوخوی . آنکه خوی دیوان دارد:
اگر مار زاید زن باردار
به از آدمیزاده دیوسار.
دیو با مردم نیامیزد مترس
بل بترس از مردمان دیوسار.
-نرمسار ; نرمخوی . حلیم .بردبار.
-نیکسار ; نیکخوی .
* رنگ، لون . در ترکیبات زیر به این معنی آمده است :
-خشینسار ; سار خشین . ساری که برنگ خشین (کبود مایل به سیاهی ) باشد.
-دیگرسار ; برنگ دیگر:
یکی بدیگر طعم و یکی بدیگر لون .
یکی به دیگر رنگ و یکی به دیگر سار.
* بوی . عطر. و در ترکیبات زیر به این معنی آمده است :
-عنبرسار ; عنبربوی .آنچه بوی عنبرمیدهد.
-مشکسار ; مشکبوی . آنچه بوی مشک میدهد:
ابرها درفشان و لولو بیز
بادها مشکسار و عنبربار.
* (ادات تشبیه ) شبه و نظیر ومثل و مانند. (برهان ) (انجمن آرا) (شرفنامه منیری )(آنندراج ). شبه و مانند. (شعوری ). گونه . گون . وار. چون . سان . وش . آسا. صفت . به این معنی با اسم ترکیب شود. از جمله در کلمات ذیل :
-بادسار ; تندرو. (برهان ).
-خاکسار ; مانند خاک . (برهان ) (غیاث ). آنکه افتادگی خاک را دارد:
گناه آید از بنده خاکسار
به امید عفو خداوندگار.
ور ترا با خاکساری سربصحبت برنیاید
بر سر راهت بیفتم تا کنی بر من گذاری .
دگر سر من و بالین عافیت هیهات
بدین هوس که سر خاکسار من دارد.
-دشت سار ; دشت مانند. مانند دشت:
ور خشکی دشت سارت آید پیش
از دیده خود فرستمت باران .
-دیوسار ; مانند دیو. (برهان ) (آنندراج ).
-مارسار ; همچون مار، نام ضحاک .
* وضع. حالت . چگونگی . صفت . و به این معنی با صفت ترکیب شود. از جمله در کلمات ذیل :
-خجل سار ; خجل گونه . خجل وار:
به دستار و جبه خجل سارم از تو
در عفو بگذار چون سنگ بسته .
خجل سارم از بس نوا و نوالش
کنون زان نوال و نوا میگریزم .
-خوارسار ; خوارسان . بخواری:
یکی بنده ای من یکی شهریار
بر بنده من کی شوم خوارسار.
-خیره سار ; حیران . بحیرانی:
بگفتش چرا مانده ای خیره سار
چه اندیشه ها بردلت کرد کار.
-دیوانه سار ; دیوانه گونه: اگر خواستی ترا دیوانه سار نشمرند آنچه نایافتنی است مجوی . (قابوسنامه ).
سخت شوریده کار دورانی است
نیک دیوانه سار گیهانی است .
و مالک بن بشر الکندی زره او را [ حسین بن علی علیهما السلام را پس از شهادت ] درپوشید، هم درحال معتوه شد و دیوانه سار گشت . (ترجمه تاریخ ابن اعثم کوفی ).
-زیرکسار ; زیرک گونه . زیرک:
بجود او نرسد دست هیچ زیرک سار
بفضل او نرسد عقل هیچ دانشمند.
ازل همیشه و دیمومت و خلود و ابد
میان هر یک چون فرق کرد زیرک سار.
مرغ زیرک سار.
-شیفته سار ; شیفته گونه . حیران . سرگردان . سرگشته : کاتوره ; شیفته سار بود. (لغت فرس اسدی ). رجوع به کاتوره در این لغت نامه شود.
* محل بسیاری و انبوهی چیزها راگویند. (برهان ) (جهانگیری ). مکان بسیاری . (انجمن آرا). مکان و جای بسیاری و کثرت . (آنندراج ). = ستان . ودر ترکیبات زیر به این معنی آمده است :
-بادسار ; جائی که بر آن باد فراوان وزد. (آنندراج ).
-برگسار ; با برگهای انبوه:
ز خشم و عفو تو ایام را درختی رست
بر آن ، دو شاخ و بر و برگسار آتش و آب .
-رودسار ; آنجا که رود فراوان دارد.
-سنگسار (آنندراج ) ; جای سنگناک:
کنند آن هیونان از آن سنگبار
نمانند خود را در آن سنگسار.
-شاخسار ; انبوهی و بسیاری شاخ . (جهانگیری ) (غیاث ) (برهان ) (انجمن آرا).
-شخسار مخفف شاخسار ; جای بسیاری و انبوهی درختان . (برهان ):
بکردار سریشم های ماهی
همی برخاست از شخسار او گل .
-کوهسار ; کوههای فراوان . (انجمن آرا).
-نمکسار ; محل کثرت و بسیاری نمک . (جهانگیری ) (انجمن آرا) (آنندراج ).
* جا و مقام و محل باشد عموماً. (برهان ) (جهانگیری ) (انجمن آرا). جای .(شرفنامه منیری ) (شعوری ). بمعنی موضع باشد. (المعجم شمس قیس ).
-بیشه سار ; آنجا که بیشه باشد.
-خشکسار ; جای خشک و بی آب:
به هر خشکساری که خسرو رسید
ببارید باران ، گیا بردمید.
-گرمسار ; محل گرم ، گرمسیر.
* جانب . سوی . طرف . زی . جهت . سمت . ناحیه .
-پاسار ; در اصطلاح نجاران ، تخته زبرین و زیرین مصراع . رجوع به همین کلمه شود.
-درسار ; درگاه . (برهان ).
-رخسار ; جانب رخ . و دیباجتان ; دو رخسار. (صراح ).
-سرین سار ;ناحیه سرین .
-کتف سار ; ناحیه کتف:
آورد لاًّلی به جوال و به عبایه
از ساحل دریا چو حمالان به کتف سار.
بکتف سار بر آورده زانوان ادبار
به چشم خانه فرورفته دیده از ناهار.
-کمرسار ; جانب کمر.
* خداوند. صاحب (= مند)، ور:
گر حکیمی دروغ سار مباش
با کژ و با دروغ یار مباش .
-شرمسار ; صاحب شرم . شرمدار. (برهان ) (غیاث ).
- مشک سار:
همی برد هر شیر جنگی شکار
گرفته ببر آهوی مشک سار.
* مخفف سالار. در کلمه خوانسار که اصل آن خوان سالار بوده است . (برهان )
چاه ساری ببین خراب شده .
بامداد بسر چاهساری فرود آمدند. پس ابوعلی تقویم برگرفت و بنگریست . (چهارمقاله ).
-چشمه سار ; چشمه:
بنزدیکی چشمه ساری رسید
هم آب روان دید هم چشمه دید.
دوم روز نزدیکی چشمه سار
رسیدند زی پهلوان سوار.
هم از آب دریا بدریاکنار
تلاوشگهی دید چون چشمه سار.
-سرنگونسار ; سرنگون:
پیشگاه دوست را شاهی چو بر درگاه عشق
عافیت را سرنگونسار اندرآویزی به دار.
اگر نه سرنگونسارستی این طشت
لبالب بودی از خون دل من .
-شوم سار ; شوم:
چنین رفت آن قصه شوم سار
که من گفتم ای دادگرشهریار.
-کوهسار ; کهسار، کوه:
دور ماند از سرای خویش و تبار
نسری ساخت بر سر کهسار.
* مزید موخراسماء امکنه : جرجسار (= گرگسار). خوانسار
سر. (برهان ) (جهانگیری ) (شعوری ) (انجمن آرا) (آنندراج ). که به عربی راس گویند. (برهان ). به این معنی در ترکیبات زیر آمده است : آسیمه سار، سرآسیمه . آسیمه سر. سیمه سار:
من از بهر آن بچه آسیمه سار
همی گردم اندر جهان سوگوار.
شمسی (یوسف و زلیخا).
-اژدهاسار ; که سری مثل اژدها دارد:
نگه کرد شاه آن یلی یال و برز
بکف کوه کوب اژدهاسار گرز.
اسدی (گرشاسبنامه ).
-اسپ سار; که سری مثل اسب دارد:
نام نوعی حیوان بجزایر چین که تنی مانند تن آدم و سری چون سر اسب دارد
-افسار ; لغةً بمعنی بر سر. (حاشیه برهان چ معین ). چیزی را گویند که از چرم و مانند آن سازند در سر اسب و اشتر و امثال آن کنند. (برهان ).
-بادسار ; سبکسر. (برهان ).
-خنکسار ; سپیدسر. سر سپید:
چند بگشت این زمانه بر سر من
گشت جهان کرده خنگسار مرا
ناصرخسرو.
-خیره سار ; خیره سر:
ای کینه ور زمانه غدار خیره سار
برخیره تیره کرده بما بر تو روزگار.
مسعودسعد.
-درسار ; سر در.
-سبکسار ; سبکسر.
-سپیدسار ; سپیدسر. سر سپید:
این آسیا دوان و درو من نشسته پست
ایدون سپیدسار درین آسیا شدم .
ناصرخسرو.
-سگسار ; مخلوقی است سر او بسر سگ و بدن اوبه بدن آدمی ماند. (برهان ) (جهانگیری ).
-سیمه سار ; سرآسیمه . آسیمه سر. آسیمه سار.
-سیه سار ; سیه سر. سر سیاه:
آن زردتن لاغر گل خوار سیه سار
زرد است و ضعیف است و چنین باشد گل خوار
همواره سیه سرش ببرند ازیرا
هم صورت مار است و ببرّند سرمار.
ناصرخسرو (از جهانگیری و انجمن آرا).
جزکز سبب دوستی آب جدا نیست
این زرد و سیه سار از آن زرد و سیه سار.
ناصرخسرو.
مرا مرغی سیه سار است و گل خوار
گهربار و سخندان درقلمدان .
ناصرخسرو.
-شیرسار ; شیرسر. گرز شیرسار، گرزی که شبیه سر شیر است:
ور بروی آسمان داری تو گرز شیرسار
شیر گردون را مطیع شیر شادروان کنی .
عمعقبخارائی .
-فرسنگسار ; نشانه سر فرسنگ.
-گاوسار ; گاوسر. بشکل سرگاو. گرز گاوسار. گرز گاوسر. (برهان ). آنکه سر گاو دارد:
چنین داد پاسخ ورا پیشکار
که مهمان ابا گرزه گاوسار...
فردوسی .
بچنگ اندرون گرزه گاوسار
بسان هیونی گسسته مهار.
فردوسی .
رجوع به گاوسار و گاوسر شود.
-میش سار ; میش سر. آنکه سر میش دارد:
کهین
سرمیش بودی بر او بر نگار.
فردوسی .
هر آنکس که دهقان بد و زیردست
ورا میش سر بود جای نشست .
فردوسی .
و این میش سر همان تخت میش سار است .
یکی تخت پیروزه میش سار
یکی خسروی تاج گوهرنگار.
فردوسی .
-نگونسار ; سرازیر. (برهان ) (آنندراج ). سرنگون:
چو بت ز کعبه نگونسار بر زمین افتند
به پیش قبله رویت بتان فرخاری .
سعدی (طیبات ).
* در اواخر اسماء، معنی تشکل و تشبه دهد بچیزی . (المعجم شمس قیس ). صورت . شکل . هیات . چهره . ظاهر. و در ترکیبات زیر آمده است : آدمی سار; آدمی صورت . که بظاهر آدمی است:
چو یک نیمه راه بیابان برید
گروهی دد آدمی سار دید.
نظامی .
-اژدهاسار ; اژدهاشکل . که سری بشکل اژدها دارد.
-اسپ سار ; اسپ شکل . که سری بشکل اسب دارد. بروایت عجایب المخلوقات نوعی حیوان است بجزایر چین . رجوع به همین کلمه در لغت نامه شود.
-پادشاسار (= پادشاه سار) ; بهیات پادشاهان:
آدمی نَفْس و ملایک نَفَسند
پادشاسار و پیمبرسیرند.
خاقانی (دیوان چ عبد الرسولی ص 768).
-جرجسار ; گرگسار. که بشکل گرگ است .
-خرس سار ; که بشکل خرس است .
-زاغ سار ; زاغ چهره . بهیات زاغان:
چنین گشت پرگار چرخ بلند
که آید بدین پادشاهی گزند
از این زاغ ساران بی آب و سنگ
نه هوش ونه دانش نه نام و نه ننگ
فردوسی .
-زبانی سار ; بهیات زبانیان (موکلان دوزخ ). [ در وصف شمشیر ]:
آن روض دوزخ بار بین ، حور زبانی سار بین
بحر نهنگاوبار بین ، آهنگ اعدا داشته .
خاقانی .
-زنگی سار ; که بشکل زنگیان است:
وان بیابانیان زنگی سار
دیومردم شدند و مردم خوار.
نظامی .
-سگسار ; که بشکل سگ است .
-فیل سار ; فیل شکل . که بشکل فیل است .
-گرگسار ; که بشکل گرگ است .
-مارسار ; که بشکل مار است .
* خوی . خلق. سیرت . صفت . در ترکیبات زیر به این معنی آمده است :
-بدسار ; بدخوی . بدسیرت .
-پلنگسار ; پلنگخوی . آنکه خوی درندگی پلنگ را دارد:
با من پلنگ سارک و روباه طبعک است
آن خوک گردنک سگک دمنه گوهرک .
خاقانی .
-دیوسار ; دیوخوی . آنکه خوی دیوان دارد:
اگر مار زاید زن باردار
به از آدمیزاده دیوسار.
سعدی (بوستان ).
دیو با مردم نیامیزد مترس
بل بترس از مردمان دیوسار.
سعدی .
-نرمسار ; نرمخوی . حلیم .بردبار.
-نیکسار ; نیکخوی .
* رنگ، لون . در ترکیبات زیر به این معنی آمده است :
-خشینسار ; سار خشین . ساری که برنگ خشین (کبود مایل به سیاهی ) باشد.
-دیگرسار ; برنگ دیگر:
یکی بدیگر طعم و یکی بدیگر لون .
یکی به دیگر رنگ و یکی به دیگر سار.
اسدی .
* بوی . عطر. و در ترکیبات زیر به این معنی آمده است :
-عنبرسار ; عنبربوی .آنچه بوی عنبرمیدهد.
-مشکسار ; مشکبوی . آنچه بوی مشک میدهد:
ابرها درفشان و لولو بیز
بادها مشکسار و عنبربار.
مسعودسعد.
* (ادات تشبیه ) شبه و نظیر ومثل و مانند. (برهان ) (انجمن آرا) (شرفنامه منیری )(آنندراج ). شبه و مانند. (شعوری ). گونه . گون . وار. چون . سان . وش . آسا. صفت . به این معنی با اسم ترکیب شود. از جمله در کلمات ذیل :
-بادسار ; تندرو. (برهان ).
-خاکسار ; مانند خاک . (برهان ) (غیاث ). آنکه افتادگی خاک را دارد:
گناه آید از بنده خاکسار
به امید عفو خداوندگار.
سعدی (بوستان ).
ور ترا با خاکساری سربصحبت برنیاید
بر سر راهت بیفتم تا کنی بر من گذاری .
سعدی (خواتیم ).
دگر سر من و بالین عافیت هیهات
بدین هوس که سر خاکسار من دارد.
سعدی (بدایع چ مصفا ص 415).
-دشت سار ; دشت مانند. مانند دشت:
ور خشکی دشت سارت آید پیش
از دیده خود فرستمت باران .
مسعودسعد.
-دیوسار ; مانند دیو. (برهان ) (آنندراج ).
-مارسار ; همچون مار، نام ضحاک .
* وضع. حالت . چگونگی . صفت . و به این معنی با صفت ترکیب شود. از جمله در کلمات ذیل :
-خجل سار ; خجل گونه . خجل وار:
به دستار و جبه خجل سارم از تو
در عفو بگذار چون سنگ بسته .
خاقانی .
خجل سارم از بس نوا و نوالش
کنون زان نوال و نوا میگریزم .
خاقانی .
-خوارسار ; خوارسان . بخواری:
یکی بنده ای من یکی شهریار
بر بنده من کی شوم خوارسار.
فردوسی .
-خیره سار ; حیران . بحیرانی:
بگفتش چرا مانده ای خیره سار
چه اندیشه ها بردلت کرد کار.
شمسی (یوسف و زلیخا).
-دیوانه سار ; دیوانه گونه: اگر خواستی ترا دیوانه سار نشمرند آنچه نایافتنی است مجوی . (قابوسنامه ).
سخت شوریده کار دورانی است
نیک دیوانه سار گیهانی است .
مسعودسعد.
و مالک بن بشر الکندی زره او را [ حسین بن علی علیهما السلام را پس از شهادت ] درپوشید، هم درحال معتوه شد و دیوانه سار گشت . (ترجمه تاریخ ابن اعثم کوفی ).
-زیرکسار ; زیرک گونه . زیرک:
بجود او نرسد دست هیچ زیرک سار
بفضل او نرسد عقل هیچ دانشمند.
رودکی .
ازل همیشه و دیمومت و خلود و ابد
میان هر یک چون فرق کرد زیرک سار.
ناصرخسرو (جامع الحکمتین ).
مرغ زیرک سار.
-شیفته سار ; شیفته گونه . حیران . سرگردان . سرگشته : کاتوره ; شیفته سار بود. (لغت فرس اسدی ). رجوع به کاتوره در این لغت نامه شود.
* محل بسیاری و انبوهی چیزها راگویند. (برهان ) (جهانگیری ). مکان بسیاری . (انجمن آرا). مکان و جای بسیاری و کثرت . (آنندراج ). = ستان . ودر ترکیبات زیر به این معنی آمده است :
-بادسار ; جائی که بر آن باد فراوان وزد. (آنندراج ).
-برگسار ; با برگهای انبوه:
ز خشم و عفو تو ایام را درختی رست
بر آن ، دو شاخ و بر و برگسار آتش و آب .
مسعودسعد (دیوان ص 31).
-رودسار ; آنجا که رود فراوان دارد.
-سنگسار (آنندراج ) ; جای سنگناک:
کنند آن هیونان از آن سنگبار
نمانند خود را در آن سنگسار.
نظامی .
-شاخسار ; انبوهی و بسیاری شاخ . (جهانگیری ) (غیاث ) (برهان ) (انجمن آرا).
-شخسار مخفف شاخسار ; جای بسیاری و انبوهی درختان . (برهان ):
بکردار سریشم های ماهی
همی برخاست از شخسار او گل .
منوچهری .
-کوهسار ; کوههای فراوان . (انجمن آرا).
-نمکسار ; محل کثرت و بسیاری نمک . (جهانگیری ) (انجمن آرا) (آنندراج ).
* جا و مقام و محل باشد عموماً. (برهان ) (جهانگیری ) (انجمن آرا). جای .(شرفنامه منیری ) (شعوری ). بمعنی موضع باشد. (المعجم شمس قیس ).
-بیشه سار ; آنجا که بیشه باشد.
-خشکسار ; جای خشک و بی آب:
به هر خشکساری که خسرو رسید
ببارید باران ، گیا بردمید.
نظامی .
-گرمسار ; محل گرم ، گرمسیر.
* جانب . سوی . طرف . زی . جهت . سمت . ناحیه .
-پاسار ; در اصطلاح نجاران ، تخته زبرین و زیرین مصراع . رجوع به همین کلمه شود.
-درسار ; درگاه . (برهان ).
-رخسار ; جانب رخ . و دیباجتان ; دو رخسار. (صراح ).
-سرین سار ;ناحیه سرین .
-کتف سار ; ناحیه کتف:
آورد لاًّلی به جوال و به عبایه
از ساحل دریا چو حمالان به کتف سار.
منوچهری .
بکتف سار بر آورده زانوان ادبار
به چشم خانه فرورفته دیده از ناهار.
مختاری (از جهانگیری بشاهد جا و محل ).
-کمرسار ; جانب کمر.
* خداوند. صاحب (= مند)، ور:
گر حکیمی دروغ سار مباش
با کژ و با دروغ یار مباش .
اوحدی (جام جم ).
-شرمسار ; صاحب شرم . شرمدار. (برهان ) (غیاث ).
- مشک سار:
همی برد هر شیر جنگی شکار
گرفته ببر آهوی مشک سار.
اسدی .
* مخفف سالار. در کلمه خوانسار که اصل آن خوان سالار بوده است . (برهان )
چاه ساری ببین خراب شده .
سنائی .
بامداد بسر چاهساری فرود آمدند. پس ابوعلی تقویم برگرفت و بنگریست . (چهارمقاله ).
-چشمه سار ; چشمه:
بنزدیکی چشمه ساری رسید
هم آب روان دید هم چشمه دید.
فردوسی .
دوم روز نزدیکی چشمه سار
رسیدند زی پهلوان سوار.
اسدی .
هم از آب دریا بدریاکنار
تلاوشگهی دید چون چشمه سار.
نظامی .
-سرنگونسار ; سرنگون:
پیشگاه دوست را شاهی چو بر درگاه عشق
عافیت را سرنگونسار اندرآویزی به دار.
سنائی .
اگر نه سرنگونسارستی این طشت
لبالب بودی از خون دل من .
خاقانی .
-شوم سار ; شوم:
چنین رفت آن قصه شوم سار
که من گفتم ای دادگرشهریار.
(یوسف و زلیخای طغانشاهی ).
-کوهسار ; کهسار، کوه:
دور ماند از سرای خویش و تبار
نسری ساخت بر سر کهسار.
رودکی .
* مزید موخراسماء امکنه : جرجسار (= گرگسار). خوانسار
[سارر]
{ع ص}
شادکننده . مفرح . گویند: رجل سار. (اقرب الموارد). یقال ساربار، از اتباع . (مهذب الاسماء). پنهان کننده .
{ع ص}
شادکننده . مفرح . گویند: رجل سار. (اقرب الموارد). یقال ساربار، از اتباع . (مهذب الاسماء). پنهان کننده .
{اخ}
دهی است از دهستان نیاسر بخش قمصرشهرستان کاشان . واقع در 67 هزارگزی شمال باختری قمصر و 16 هزارگزی باختر راه شوسه کاشان به قم . کوهستانی و سردسیر، و آب آن از سه رشته قنات ، و محصول آن غلات و میوه است 600 تن سکنه دارد که به زراعت و گله داری مشغولند. از صنایع دستی قالی بافی در آن معمول است . راه مالرو دارد. (از فرهنگ جغرافیائی ایران ج 3).
دهی است از دهستان نیاسر بخش قمصرشهرستان کاشان . واقع در 67 هزارگزی شمال باختری قمصر و 16 هزارگزی باختر راه شوسه کاشان به قم . کوهستانی و سردسیر، و آب آن از سه رشته قنات ، و محصول آن غلات و میوه است 600 تن سکنه دارد که به زراعت و گله داری مشغولند. از صنایع دستی قالی بافی در آن معمول است . راه مالرو دارد. (از فرهنگ جغرافیائی ایران ج 3).
{اخ}
دهی است از دهستان رود قات بخش مرکزی شهرستان مرند، واقع در 48 هزارگزی خاور مرند و 15 هزارگزی راه شوسه اهر به تبریز. جلگه ای و سردسیر، و آب آن از رودخانه ، و محصولات آن غلات و سر درختی است . 414 تن سکنه دارد که به زراعت و گله داری اشتغال دارند. راه مالرو دارد. (از فرهنگ جغرافیائی ایران ج 4).
دهی است از دهستان رود قات بخش مرکزی شهرستان مرند، واقع در 48 هزارگزی خاور مرند و 15 هزارگزی راه شوسه اهر به تبریز. جلگه ای و سردسیر، و آب آن از رودخانه ، و محصولات آن غلات و سر درختی است . 414 تن سکنه دارد که به زراعت و گله داری اشتغال دارند. راه مالرو دارد. (از فرهنگ جغرافیائی ایران ج 4).
{اخ}
{اخ}
